İşitme kaybı; duyabilmenin ötesinde, sosyal, fiziksel, zihinsel sağlık açısından oluşturabileceği olumsuz etkileri sebebiyle ciddiye alınması ve ihmal edilmemesi gereken önemli bir halk sağlığı sorunudur. Dünyada her sene 3 Mart, Dünya Kulak ve İşitme Günü olarak kutlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), bu anlamlı günde, tüm dünyada işitme sağlığı öneminin bilincinin artırılmasını, toplumsal farkındalığın yaygınlaştırılmasını teşvik ediyor.
DSÖ’nün 2021 yılında yayınladığı World Report on Hearing1 dosyasında belirttiği üzere; global çapta 1,5 milyardan fazla insan işitmede zorluk yaşıyor. Aynı raporda, müdahale edilmeyen işitme kaybının küresel ekonomiye 960 milyar dolar maliyeti olduğu belirtiliyor. Bu maliyet, işitme kaybı ile yaşamanın sebep olduğu, öğrenmede güçlük, sosyal izolasyon, iletişim ve verimlilik kaybı gibi birçok olumsuzluğun küresel boyutunun ne derece önemli olduğunu ortaya koyuyor. Uzmanlar, işitme kaybının asla ihmal edilmemesi gerektiğinin, işitme testleri ile erken teşhis tanı sağlanmasının ve işitme kaybı yaşanması durumunda mutlaka bir uzman tarafından uygun müdahalenin yapılmasının ne kadar önemli olduğunun altını çiziyor.
İşitme sağlığı, yalnızca bireysel bir ihtiyaç değil, toplumların sağlıklı ve sürdürülebilir geleceği için de kritik bir unsur. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ) tarafından yayınlanan raporda, dünyada her 5 kişiden 1’inin işitme kaybı yaşadığı ve bunun yaygın bir problem olduğunun altı çiziliyor. Dahası, 2050 yılında bu oranın 4 kişiden 1’i olacak şekilde artması ve işitme kaybının daha da yaygın bir problem olarak ortaya çıkması bekleniyor.
Bu rakamlara rağmen, Dünya’da ve Türkiye’de işitme kaybı, pek dikkate alınmayan ve önemsenmeyen bir olgu olabiliyor. Türkiye Odyologlar ve Konuşma Bozuklukları Uzmanları Derneği (TOKSUD) Başkanı Prof. Dr. Meral Didem Türkyılmaz, “Günümüzde dünyada her 5 kişiden 1’inde işitme kaybı görülmesine rağmen, bireylerin önemli bir kısmı destek arayışına girmiyor. İşitme kaybı yaşayan bireyler, çoğu zaman bunu fark etmeyebiliyor veya işitme kaybı ile yaşamaya çalışmayı seçebiliyor. İşitme sağlığının önemine ilişkin farkındalığın düşük olması, düzenli işitme testi yaptırılmaması, ekonomik koşullar, işitme kaybı ile ilgili insanların sahip olduğu ön yargılar, damgalanma korkusu, estetik kaygılar ve daha pek çok sebep, erken tanı ve tedavinin önüne geçen ve işitme kaybına müdahaleyi engelleyen unsurlar olarak karşımıza çıkabiliyor. “
Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ): “Erken müdahale, işitme kaybının iletişim ve bilişsel gelişim üzerindeki olumsuz etkisini en aza indirmek için kritik öneme sahiptir “
Dünya Sağlık Örgütü’nün önceliğine aldığı üzere, her yıl 3 Mart Dünya Kulak ve İşitme Günü’nde işitme sağlığının önemi konusunda farkındalık yaratılması amaçlanıyor. Dünya Sağlık Örgütü, işitme kaybının küresel ölçekte hızla arttığını vurgularken; önleme, erken tanı ve erişilebilir bakım kadar toplumsal ön yargılar ve yanlış algılarla mücadeleyi de temel öncelikler arasında gösteriyor. İşitme sağlığı hizmetlerine erişimdeki en büyük engellerden birinin toplumsal damgalama ve farkındalık eksikliği olduğuna dikkat çekiliyor. Bu nedenle toplum temelli bilgilendirme çalışmaları, doğru bilgi paylaşımı ve erken tarama programlarının yaygınlaştırılması, yalnızca sağlık sistemleri için değil; eğitim, istihdam ve sosyal hayata katılım açısından da kritik önem taşıyor.
Türkiye Odyologlar ve Konuşma Bozuklukları Uzmanları Derneği (TOKSUD): “Türkiye’de işitme sağlığı farkındalığının artırılması, erken tanı ve müdahale ile yaşamların iyileştirilmesi önceliğimiz”
Türkiye Odyologlar ve Konuşma Bozuklukları Uzmanları Derneği’nin (TOKSUD) öncülük ettiği ve “Hayat Duyunca Güzel” ismi ile yürüttüğü farkındalık çalışmaları ile işitme kaybına yönelik erken tanı destekleniyor ve uzmanlarca belirlenecek müdahaleler ile bireylerin yeniden hayata bağlanması ve yaşamlarının iyileştirilmesi amaçlanıyor.
Bireylerin işitme kaybını fark ettikten sonra çözüm arayışına girmesinin ortalama 7 ila 10 yılı bulabildiğini belirten TOKSUD Başkanı Prof. Dr. Meral Didem Türkyılmaz, işitme kaybının kendisinden çok toplumsal bariyerlerin bireyleri aksiyon almaktan uzaklaştırdığına dikkat çekerek bireylerin işitme sağlığı ve önemine ilişkin bilgi birikimini artırmasını ve mutlaka uzman görüşü alınmasını öneriyor.
İşitme sağlığının sosyal, fiziksel ve zihinsel problemlere yol açarak bütünsel sağlığı tehdit edebileceğinin altını çizen Türkyılmaz, işitme kaybı yaşayan bireylerin toplumsal önyargılarla, damgalanmaktan korkarak, yaşlı veya hasta algılanacağını düşünerek veya estetik kaygılarıyla uzmana danışmaktan ve gerekli çözümlerin uygulanmasından çekinmemeleri gerektiğini belirtiyor. Oysa, erken tanı ve doğru teknolojiyle desteklenen işitme kaybı, bireyin sosyal hayata katılımını, iletişimini ve yaşam kalitesini belirgin biçimde artırabiliyor. Bu nedenle farkındalık ve bilincin artırılması, işitme sağlığı için en kritik önceliklerden biri olarak öne çıkıyor.
Türkyılmaz, işitme kaybının çoğu zaman yavaş ilerlediğini ve bu nedenle bireylerin durumu kabullenmekte gecikebildiğini belirterek, müdahale süresi uzadıkça iletişim zorluklarının derinleştiğini, sosyal izolasyonun arttığını ve bilişsel yükün büyüyebildiğini ifade etti. “İdare ederim” yaklaşımı yerine erken teşhis ve müdahale almanın kritik olduğunu belirten Türkyılmaz, farkındalık çalışmalarının bu açıdan çok önemli olduğunu belirtti ve “Çünkü biz işitme kaybı ile yaşamak yerine, hayatın duymaya değer ve duyunca güzel olduğuna inanıyoruz” dedi.
Tüm bu nedenlerle işitme sağlığı, yalnızca duyma açısından değil, bütünsel sağlığı etkilemesi açısından stratejik bir öncelik olarak öne çıkıyor. Türkyılmaz, farkındalık, erken tanı, doğru bilgi ve erişilebilir çözümlerle birlikte işitme sağlığının önceliklendirilmesi gereken temel bir halk sağlığı alanı olduğunun bir kez daha altını çiziyor.
