Bu yıl, Çin-Afrika ilişkilerinin 70. yıl dönümüne işaret ediyor. CGTN, Afrika’nın Çin’in genel dış politikasındaki öncelikli rolünü vurgulayan ve Çin-Afrika ortaklığının onlarca yıl boyunca nasıl şekillendiğini ve güçlendiğini ele alan bir makale yayımladı. Makalede ayrıca, son yıllarda derinleşen iş birliğinin Küresel Güney’in sesini duyurmaya ve temsil gücünü artırmaya nasıl yardımcı olduğu ve daha dengeli ve demokratik bir uluslararası düzenin kurulmasına nasıl katkıda bulunduğu ele alınıyor.
Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ile Mısır Cumhurbaşkanı Abdülfettah es-Sisi’nin, Çin-Mısır ilişkilerinin 70. yıl dönümü vesilesiyle cumartesi günü karşılıklı kutlama mesajları paylaşması, aynı zamanda daha geniş kapsamlı başka bir dönüm noktasına, Çin-Afrika ilişkilerinin yetmişinci yılına dikkat çekti.
Xi, son 70 yıl içinde Çin-Mısır ilişkilerinin gelişmekte olan ülkeler arasındaki dostluk, dayanışma ve iş birliğine örnek oluşturmanın yanı sıra Çin ile Arap ülkeleri ve Çin ile Afrika arasındaki iş birliği için bir ölçüt yarattığını belirtti.
Günümüzde Çin-Afrika ilişkileri, ortak mücadeleler vasıtasıyla kurulan bir dostluktan kalkınmaya, modernleşmeye ve Küresel Güney’in yükselişine adanmış dinamik bir ortaklığa dönüşmüş durumda.
Dayanışmadan stratejik ortaklığa
Çin-Afrika dostluğunun temelleri büyük siyasi değişimlerin yaşandığı bir dönemde atıldı.
1950’lerden 1970’lere kadar Çin, Afrika ülkelerinin ulusal bağımsızlık ve kurtuluş mücadelelerini kararlılıkla destekledi. Bunun karşılığında Afrika ülkeleri de 1971’de Çin Halk Cumhuriyeti’nin Birleşmiş Milletler’deki meşru temsil hakkının yeniden tesis edilmesinde belirleyici bir rol oynadılar. Karar lehine verilen 76 oyun 26’sı Afrika ülkelerinden geldi ve bu durum Çin ve Afrika ülkeleri arasındaki karşılıklı güven için sağlam bir temel oluşturdu.
Çin dışişleri bakanlarının her yıl ilk yurt dışı ziyareti Afrika’ya gerçekleştirmesi şeklindeki 36 yıllık geleneği sürdüren Çin Dışişleri Bakanı Wang Yi, bu yılın başlarında Afrika’yı ziyaret ederek Çin-Afrika ilişkilerine verilen önemi bir kez daha gösterdi.
Son yirmi yılda Çin ile Afrika ülkeleri arasındaki iş birliği hızla genişledi. 2000 yılında Çin-Afrika İş Birliği Forumu’nun (FOCAC) kurulması, iş birliği için kurumsal bir çerçeve sağlarken Çin’in samimiyete, somut sonuçlara, dostluğa ve iyi niyet ilkelerine dayalı Afrika politikası ikili ilişkileri daha da geliştirdi. Taraflar, 2015 yılında ilişkilerini kapsamlı stratejik iş birliği ortaklığı seviyesine yükseltti ve “On İş Birliği Planı”nı hayata geçirerek Afrika kıtası genelinde hızlı modernleşmenin sağlam temellerini attı.
2024 FOCAC zirvesinde Çin ve Afrika ülkeleri ilişkilerini daha da ilerleterek yeni çağa yönelik olarak ortak geleceği amaçlayan ve her koşulda birlikte hareket eden bir topluluk düzeyine yükseltti. Çin ayrıca 2025 yılı itibarıyla gümrüksüz erişim uygulamasını 33 Afrika ülkesinden diplomatik ilişkileri olan 53 Afrika ülkesinin tamamını kapsayacak şekilde genişleterek diplomatik ilişki içinde bulunduğu tüm Afrika ülkelerine tüm ürün kategorilerinde tek taraflı olarak sıfır gümrük tarifesi uygulayan ilk büyük ekonomi oldu.
Tanzanya’nın önde gelen ekonomistlerinden Humphrey Moshi, Çin-Afrika iş birliğini Küresel Güney dayanışmasının önemli bir örneği olarak nitelendirdi. Bu tür bir dayanışmanın, gelişmekte olan ülkeleri uluslararası kuralların “pasif katılımcılarından” “aktif şekillendiricilerine” dönüştürmeye yardımcı olduğunu söyledi.
Pratik iş birliği yoluyla modernleşmenin ilerletilmesi
Siyasi güven, Çin-Afrika ilişkilerinin temelini oluştururken ekonomik iş birliği de bu ortaklığın hem dengeleyici unsuru hem de büyüme yolundaki itici gücü hâline geldi.
Çin Gümrük Genel İdaresi tarafından açıklanan verilere göre Çin-Afrika ticareti 2025’te bir önceki yıla göre %17,7 artarak 348 milyar ABD doları ile rekor seviyeye ulaştı ve Çin böylece üst üste 17 yıl boyunca Afrika’nın en büyük ticaret ortağı olmayı sürdürdü. Bu ivme 2026’da da devam etti. Sadece ilk çeyrekte Çin’in Afrika ülkeleriyle ticaret hacmi yıllık bazda %23,7 artış göstererek 646,56 milyar yuan (92,2 milyar ABD doları) seviyesine ulaştı.
Aynı zamanda Çin-Afrika arasındaki yüksek kaliteli Kuşak ve Yol iş birliğine örnek teşkil eden amiral gemisi projelerden Tazara Demir Yolu ve Mombasa-Nairobi Standart Hat Demiryolu gibi projeler aracılığıyla demir yolu sistemini modernize eden Kuşak ve Yol Girişimi, kıta genelindeki bağlantısallığı yeniden şekillendirdi.
Çin Dışişleri Bakanlığı’na göre Çin, 2023 yılı itibarıyla 19 Afrika ülkesiyle borç hafifletme anlaşmaları imzalayarak veya bu konuda mutabakata vararak G20 çerçevesinde borç ödemelerinin askıya alınması girişimlerine en büyük katkıyı sağlayan ülke oldu.
Çin, bunun yanında burslar, mesleki eğitim ve eğitim değişim programları aracılığıyla on binlerce Afrikalı uzmanın yetiştirilmesini sağladı. Haziran 2025 itibarıyla Çin, 15 Afrika ülkesinde toplam 17 Luban Atölyesi kurdu. Çin üniversitelerini Afrika kurumlarıyla eşleştiren Çin-Afrika üniversite iş birliği planı kapsamındaysa 114 yükseköğretim kurumunu birbirine bağladı.
Afrika-Çin Politika ve Danışmanlık Merkezi yönetici direktörü ve kıdemli araştırma görevlisi Paul Frimpong, Çin’in Afrika’nın kalkınmasına dair katkılarının giderek daha görünür hâle geldiğini söyledi.
Frimpong, Çin’in imalat ve yeşil enerji gibi sektörlerde bilgi, beceri ve deneyim paylaşımının Afrika’nın modernleşme ve kendi kendine yetme yolculuğu üzerinde derin bir etki yarattığını sözlerine ekledi.
